تهدیدات ترامپ علیه ایران
در چند هفته اخیر، فضای سیاسی و امنیتی جهان بار دیگر شاهد افزایش تنشهای لفظی و نظامی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران بوده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با ارسال ناوگانهای جنگی به منطقه و انجام تهدیدهای مکرر، صحبت از «حملهای بزرگ و قاطع» به میان آورده است.
اما سوال اساسی و کلیدی که این مقاله در پی پاسخ به آن است، این است: آیا این تهدیدها و اقدامات نمایشی، قابلیت تبدیل شدن به یک جنگ واقعی و تمامعیار را دارند یا صرفاً بازی روانی و دیپلماسی زورکی برای وادار کردن ایران به پای میز مذاکره بر سر شرایط واشنگتن است؟ تحلیل واقعیتهای میدانی، تاریخچه شکستهای اخیر آمریکا و توانمندیهای دفاعی و تهاجمی ایران و متحدانش، گویای پاسخ روشن است که در اینجا بدانها پرداخته میشود.
درس افغانستان؛ زنگ خطر برای آمریکا و هشدار برای متحدانش
تجربه افغانستان، به وضوح نشان داد که اشغال نظامی و تغییر رژیم در کشوری با جغرافیای پیچیده و مردمان مقاوم، چه سرنوشت شومی برای ابرقدرتی مانند آمریکا میتواند رقم بزند. خروج شرمآور و فرار ننگین واشنگتن از کابل در سال 2021، نه تنها آمریکا را مضحکه جهانیان کرد، بلکه اعتماد متحدان منطقهای آن را نیز به شدت خدشهدار ساخت.
آمریکا در افغانستان، علیه مردمی جنگید که فاقد هرگونه امکانات و منابع بودند، با این حال شکست خفت باری را متحمل گردید. این در حالی است که رویارویی با ایران، به معنای درگیری مستقیم با یک «دولت-ملت» قدرتمند است که توانایی ضربه زدن متقابل و ایجاد خسارات غیرقابل تصور را دارد. حتی منابع آمریکایی نیز به این واقعیت اذعان دارند که ایران، علیرغم فشارها، همچنان کاملاً بر امنیت داخلی مسلط است و هیچ نشانهای از ضعف دیده نمیشود.
بنابراین، هرگونه اقدام نظامی، نه تنها برای خود آمریکا که برای «اسرائیل» و دیگر متحدان منطقهایاش، فاجعهبار خواهد بود. از همینرو افغانستان باید درس عبرت نهایی برای واشنگتن باشد: منطقه خاورمیانه دیگر حیاتخلوت آمریکا نیست و مردمان آن، همانند مردم مبارز افغانستان، برای دفاع از خود و همسایگانشان ایستادهاند.
واقعیت تهدیدات ترامپ علیه ایران؛ جنگ روانی برای پنهان کردن ضعف و بنبست
تهدیدات ترامپ علیه ایران را باید در چارچوبی فراتر از ادعاهای نظامی تحلیل کرد. این تهدیدها، در حقیقت نمایشی برای پوشاندن دو واقعیت تلخ برای دولت آمریکاست: اول، «شکست مطلق آمریکا در برابر ایران هم در جنگ 12 روزه و هم در ایجاد اغتشاشات اخیر» و دوم، «بنبست در مذاکرات و عدم پذیرش شرایط واشنگتن توسط ایران». گزارش سیانان و دیگر منابع معتبر به وضوح نشان میدهد که تهران همچنان باقدرت، هرگونه مذاکره در سایهی تهدیدها را رد کرده و ایران حاضر به پذیرش پیششرطهای آمریکا از جمله توقف کامل غنیسازی و محدودیت برد موشکهای بالستیک خود نیست.
ترامپ با علم به این بنبست، دست به جنگ روانی زده است. او سعی دارد با نشان دادن قدرت نظامی، افکار عمومی جهانی را بترساند و ایران را تحت فشار قرار دهد تا شروط واشنگتن را بپذیرد. اما این تاکتیک در برابر ایران، که سالها تحت سختترین تحریمها و تهدیدها دوام آورده، محکوم به شکست است. ایران نه ونزوئلاست و نه قابلیتهای دفاعی آن با هیچکدام از کشورهای هدف قبلی آمریکا قابل قیاس نیست.
همانطور که اسکات ریتر، تحلیلگر اسبق اطلاعاتی آمریکا تأکید میکند، ایران «شاه منطقه» است. این کشور توانایی بستن تنگه هرمز، متوقف کردن جریان انرژی منطقه و وارد کردن ضرباتی کمرشکن به پایگاههای آمریکا در منطقه را دارد. اردوی آمریکا خود با فرستادن باتریهای اضافی پاتریوت و سیستمهای تاد به منطقه، به طور عملی پذیرفته است که در معرض تلافی گسترده ایران قرار دارد.
تهدید مشاور ارشد رهبر ایران، علی شمخانی، مبنی بر هدف قرار دادن تلآویو در پاسخ به هر حملهای، نشاندهنده عزم راسخ ایران برای تبدیل هر درگیری محدود به جنگی منطقهای با هزینهای غیرقابل تحمل برای آمریکا ـ اسرائیل و حامیانش است. بنابراین، تهدیدهای ترامپ نه نشانه قدرت، بلکه نمایشی برای پوشاندن ضعف در برابر مقاومت یکپارچه ایران است.
آمادگی طوفان؛ ایران ونزوئلا نیست و متحدان قدرتمندی دارد
یکی از اشتباهات راهبردی ترامپ، قیاس وضعیت ایران با ونزوئلا یا دیگر کشورهایی است که آمریکا در آنها مداخله نظامی کرده است. ایران یک قدرت منطقهای با عمق استراتژیک، زیرساختهای دفاعی عظیم و پیوندهای بینالمللی قوی است. منابع اطلاعاتی آمریکا نیز به ساخت «شهرهای زیرزمینی»، مراکز فرماندهی مستحکم و برنامههای تداوم حکومت در ایران اذعان دارند که ضربهای قاطع و نابودکننده را غیرممکن میسازد.
علاوه بر این، ایران در جهان تنها نیست. این کشور عضو کلیدی گروه «بریکس» و شریک استراتژیک قدرتهایی مانند روسیه و چین است. حمله آمریکا به ایران، تنها یک درگیری دوطرفه نخواهد بود، بلکه توازن قوای جهانی را به شدت تحت تأثیر قرار داده و واکنش این قدرتها را در پی خواهد داشت. روسیه و چین به سادگی شاهد نابودی یک شریک کلیدی انرژیای و امنیتی خود در قلب اوراسیا نخواهند بود و مطمئناً پاسخهای نظامی، امنیتی و اقتصادی خود را طراحی خواهند کرد.
از سوی دیگر، همبستگی مردمی در منطقه نیز پشتیبان ایران است. «افغانها» که خود تجربه تلخ اشغال و جنگ با آمریکا را دارند، در کنار ایران ایستادهاند و در صورت نیاز، همان درس تاریخی را به واشنگتن خواهند داد که در سال 2021 دادند. مقاومت در منطقه، از یمن تا عراق و لبنان و سوریه، به هم پیوسته است و آمریکا را در گردابی از درگیریهای نیابتی فرسایشی غرق خواهد کرد. ایران آماده طوفان است و این طوفان، محدود به مرزهای ایران نخواهد ماند. از دریای سرخ تا شرق آسیا، منطقه برای پایگاهها و منافع آمریکا و متحدانش به جهنمی غیرقابل مهار تبدیل خواهد شد.
جمعبندی
تهدیدهای مکرر و نمایش قدرت نظامی دونالد ترامپ علیه ایران، ریشه در بنبست دیپلماتیک، شکست مطلق در جنگ 12 روزه، ناکامی اغتشاشات اخیر، عدم کارایی سیاست فشار حداکثری بر ایران و نیاز وی به نمایش بیرونی قدرت برای مقاصد داخلی دارد. اما واقعیتهای میدانی و تاریخی به وضوح نشان میدهند که هرگونه اقدام نظامی جدی از سوی آمریکا، نه یک پیروزی سریع، که آغازگر شکستی دیگر و فاجعهای بزرگتر برای واشنگتن خواهد بود.
درس شکست در افغانستان هنوز تازه است: منطقه خاورمیانه را نمیتوان با زور تسخیر کرد. ایران با ساختار حکومتی منسجم، توان دفاعی گسترده و عمق استراتژیک خود، هدفی نیست که با عملیاتی مشابه ونزوئلا از پا درآید. متحدان منطقهای آمریکا نیز به خوبی از عواقب چنین جنگی میترسند و حاضر به همکاری کامل نیستند. اقدامات ترامپ در نقض قوانین بینالمللی و ایجاد بیثباتی، او را در عرصه جهانی به یک یاغی تبدیل کرده است، اما هرگونه رویارویی مستقیم با ایران، میتواند به معنای پایان این یاغیگری و رقم خوردن سرنوشتی شوم برای مهمترین متحدش در منطقه باشد.
تنها راه خروج منطقی برای واشنگتن از این بنبست، کنار گذاشتن زبان تهدید و تحریم، پذیرش واقعیت قدرت ایران و بازگشت به تعهدات خود در قبال توافق هستهای و احترام به حاکمیت ملی کشورهاست. تاریخ نشان داده است که ملتهای مقاوم و باهوش منطقه، هرگز زیر بار زور و تهدید نخواهند رفت. انتخاب با ترامپ و حلقه جنگطلب اطراف اوست: عبرت گرفتن از گذشته یا تکرار فاجعهای که این بار، هزینه آن برای خود آمریکا و متحدانش به مراتب سنگینتر خواهد بود.
بسم الله ختک
