عید قربان و فقر در افغانستان
با نزدیک شدن عید قربان، بار دیگر موضوع فقر در افغانستان به یکی از مهمترین دغدغههای اجتماعی کشور تبدیل شده است. در حالی که مردم افغانستان خود را برای استقبال از این عید بزرگ اسلامی آماده میکنند، واقعیت زندگی هزاران خانواده نشان میدهد که فقر در افغانستان همچنان یکی از سنگینترین چالشهای روزمره مردم است. خانوادههای زیادی در شهرها و روستاها با دشواری تأمین نیازهای ابتدایی زندگی، بیکاری و کاهش درآمد روبهرو هستند و همین مسئله باعث شده عید قربان امسال نیز در کنار جایگاه معنوی و عبادی خود، فرصتی برای توجه دوباره به وضعیت معیشتی مردم باشد.
براساس تازهترین گزارش برنامه توسعه سازمان ملل متحد، حدود سهچهارم مردم افغانستان در سال ۲۰۲۵ نتوانستهاند نیازهای ابتدایی زندگی خود را بهگونه کامل تأمین کنند و این روند در سال جاری نیز همچنان از نگرانیهای اصلی در کشور دانسته شده است. این آمار نشان میدهد که فشار اقتصادی هنوز از دوش بسیاری از خانوادهها برداشته نشده و نیاز به همدلی و حمایت اجتماعی همچنان جدی است.
فقر در افغانستان؛ چالشی که هنوز پابرجاست
افغانستان در سالهای گذشته زیر فشار بحرانهای اقتصادی، سیاسی و انسانی قرار داشته و پیامدهای این وضعیت هنوز هم بر زندگی روزمره مردم دیده میشود. ادامه این شرایط باعث شده است که فقر در افغانستان از یک مشکل معیشتی فراتر برود و به یکی از مهمترین چالشهای اجتماعی و اقتصادی کشور تبدیل شود.
کاهش فرصتهای شغلی، خشکسالی در برخی مناطق، مهاجرت، محدود شدن فعالیتهای اقتصادی و فشار بر بازار کار، همه از عواملیاند که در گسترش فقر در افغانستان نقش داشتهاند.
این وضعیت تنها به کاهش توان مالی خانوادهها محدود نمیشود. وقتی یک پدر نتواند برای فرزندان خود نیازهای اولیه را فراهم کند، یا مادری برای تأمین خوراک و لباس خانوادهاش نگران باشد، موضوع دیگر فقط اقتصاد نیست؛ بلکه با آرامش روانی خانواده، اعتماد اجتماعی و آینده نسل بعدی نیز گره میخورد.
به همین دلیل، مسئله فقر نیازمند توجه گستردهتر و نگاه مسئولانهتر در سطح جامعه است. رسیدگی به نیازمندان تنها یک اقدام خیریه نیست؛ بلکه بخشی از مسئولیت ملی برای حفظ همبستگی اجتماعی و کاهش فشار بر خانوادههای آسیبپذیر است.
عید قربان؛ فرصت بزرگ برای رسیدگی به نیازمندان
عید قربان در فرهنگ اسلامی جایگاه ویژهای دارد. این عید یادآور بندگی، ایثار، گذشت و توجه به حال دیگران است. در افغانستان که همواره سنتهای دینی و اجتماعی جایگاه مهمی داشته، عید قربان میتواند به فرصتی برای تقویت پیوندهای اجتماعی و یاریرساندن به خانوادههای نیازمند تبدیل شود.
در شرایطی که شمار زیادی از خانوادهها توان برگزاری سادهترین برنامههای عید را هم ندارند، کمک مردم میتواند تأثیر عمیق و مستقیم داشته باشد. رساندن گوشت قربانی به خانههای فقیر، حمایت از یتیمان و خانوادههای بیبضاعت، و توجه به کسانی که کمتر دیده میشوند، بخشی از همان پیام اصلی عید قربان است.
افغانستان امروز بیش از هر زمان دیگری به تقویت فرهنگ همدلی و مسئولیت اجتماعی نیاز دارد. در شرایطی که فشار اقتصادی بر خانوادههای زیادی سنگینتر شده، همکاری و همراهی مردم میتواند بخشی از این دشواریها را کاهش دهد. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که همبستگی اجتماعی در روزهای دشوار، یکی از مهمترین تکیهگاههای مردم افغانستان بوده است.
نقش تاجران و سرمایهداران در کاهش فقر در افغانستان
در کنار مسئولیت عمومی مردم، نقش تاجران، سرمایهداران و افراد توانمند نیز بسیار مهم و اثرگذار است. افغانستان در سالهای اخیر به سرمایهگذاری، تحرک اقتصادی و حمایت اجتماعی نیاز داشته و بخش خصوصی میتواند در این زمینه نقش قابل توجهی ایفا کند.
عید قربان فرصت مناسبی است تا بخشی از هزینههای این ایام به خانوادههای نیازمند اختصاص داده شود. کمک به فقرا، حمایت از یتیمان و توجه به زنان بیسرپرست، تنها کمک مالی نیست؛ بلکه اقدامی در جهت تقویت اعتماد اجتماعی و کاهش فشار زندگی بر خانوادههایی است که در شرایط دشوار قرار دارند.
وقتی سرمایهداران در کنار مردم بایستند و سهم خود را در کاهش فشارهای اجتماعی ادا کنند، این همکاری میتواند امید و اعتماد بیشتری در جامعه ایجاد کند.
مسئولیت علما و خطیبان در تقویت روحیه همدلی
مساجد در افغانستان همیشه از مهمترین مراکز اجتماعی و فرهنگی بودهاند. علما و خطیبان میتوانند در خطبههای عید قربان، پیام وحدت، انفاق، همدلی و توجه به نیازمندان را برجستهتر مطرح کنند.
جامعه افغانستان به صدای آرامشبخش و دعوتکننده به وحدت نیاز دارد. وقتی از منبرها مردم به دستگیری از فقرا، تقویت همبستگی و کاهش فاصلههای اجتماعی تشویق شوند، زمینه برای مشارکت گستردهتر مردم نیز فراهم میشود.
عید قربان میتواند فرصتی باشد تا روحیه مهربانی و احساس مسئولیت در سطح جامعه بیشتر تقویت شود؛ روحیهای که افغانستان امروز به آن نیاز جدی دارد.
اشتغالزایی؛ راه پایدار کاهش فقر در افغانستان
در کنار کمکهای فوری و مردمی، کاهش پایدار فقر در افغانستان بدون ایجاد فرصتهای شغلی دشوار خواهد بود.
حمایت از تولیدات داخلی، تقویت تجارت، سرمایهگذاری در پروژههای زیربنایی و فراهمسازی زمینه کار برای جوانان، از مهمترین راههایی است که میتواند به کاهش فشار اقتصادی و بهبود وضعیت زندگی مردم کمک کند. هر اندازه زمینه اشتغال در کشور بیشتر فراهم شود، خانوادههای بیشتری از وابستگی به کمکهای مقطعی بیرون خواهند شد و مسیر ثبات اقتصادی نیز هموارتر میشود.
همچنان دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد اعلام کرده است که میلیونها تن در افغانستان در سال ۲۰۲۶ همچنان به کمکهای بشردوستانه نیاز خواهند داشت. این ارزیابی نشان میدهد که رسیدگی به وضعیت معیشتی مردم، کاهش بیکاری و فراهمسازی زمینه کار و درآمد، هنوز هم از مهمترین اولویتهای افغانستان به شمار میرود.
در کنار کمکهای انسانی و مردمی، آنچه میتواند در درازمدت فشار فقر در افغانستان را کاهش دهد، تقویت اقتصاد ملی و ایجاد فرصتهای واقعی اشتغال است. کاهش بیکاری و فراهمشدن زمینه درآمد برای خانوادهها، نهتنها وضعیت معیشتی مردم را بهبود میبخشد، بلکه میتواند به افزایش ثبات اجتماعی و تقویت امید در جامعه نیز کمک کند.
اگر زمینه کار برای جوانان فراهم شود، از تولیدات داخلی حمایت صورت گیرد و سرمایهگذاری در بخشهای مهم اقتصادی گسترش پیدا کند، افغانستان با گامهای استوارتر به سوی ثبات و خودکفایی حرکت خواهد کرد.
عید قربان و آینده افغانستان؛ همدلی بهعنوان یک ضرورت ملی
عید قربان تنها یک مناسبت دینی نیست؛ این عید میتواند یادآور یک مسئولیت جمعی باشد. افغانستان در کنار تمام دشواریها، ظرفیت بزرگی برای همدلی، اتحاد و عبور از بحرانها دارد.
اگر مردم در کنار هم بایستند، اگر اهل توان دست نیازمندان را بگیرند، اگر مساجد به پایگاه تقویت وحدت و همکاری تبدیل شوند و اگر زمینه اشتغال و رشد اقتصادی در کشور گسترش پیدا کند، میتوان امیدوار بود که فشار فقر در افغانستان بهگونه تدریجی کاهش پیدا کند. پیوند میان همدلی اجتماعی، مسئولیتپذیری عمومی و تقویت اقتصاد داخلی، از مهمترین راههایی است که میتواند افغانستان را به سوی آیندهای باثباتتر و امیدوارکنندهتر نزدیکتر سازد.
عید قربان امسال میتواند پیامی روشن داشته باشد: افغانستان با همبستگی، مسئولیتپذیری و توجه به حال یکدیگر، توان ساختن آیندهای باثباتتر و امیدوارکنندهتر را دارد؛ آیندهای که در آن هیچ خانوادهای احساس تنهایی و فراموششدن نکند.
زهرا هاشمی
