شکست ترامپ در قلب امریکای لاتین
در ۲۵ اکتوبر ۲۰۲۶، لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور چپ‌گرای برازیل، با کسب ۵۱.۸ درصد آرا در دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری، در برابر ۴۸.۲ درصد فلاویو بولسونارو، سناتور راست‌گرا و پسرِ ژائیر بولسونارو، به پیروزی رسید و برای چهارمین بار به ریاست‌جمهوری برازیل انتخاب شد.
برازیل؛ وزنه‌ای در برابر واشنگتن
نکته کلیدی این است که ترامپ تمام توان خود را برای پیروزی بولسونارو به کار گرفت، اما شکست خورد. لولا در دور اول با حدود ۲.۲ میلیون رای عقب بود، اما در فاصله سه هفته تا دور دوم، بیش از ۱۰ میلیون رای به دست آورد، در حالی‌که رقیبش تنها ۳.۶ میلیون رای اضافه کرد. فلاویو بولسونارو نتیجه را نپذیرفت و خواستار ابطال انتخابات شد، اما دادگاه عالی انتخابات برازیل پیروزی لولا را تأیید کرد.
این شکست، پس از ناکامی‌های ترامپ در جنگ با ایران، به کارنامه شکست‌های او اضافه شد و شکافی عمیق در استراتژی «برنده‌سازی» او در نیم‌کره غربی ایجاد کرد.
چگونه «فشار حداکثری» در برازیل به «حاکمیت ملی» برخورد کرد؟
دولت ترامپ در انتخابات برازیل تمام اهرم‌های فشار خود را علیه لولا و به نفع خانواده بولسونارو به کار گرفت. در سپتمبر ۲۰۲۵، ژائیر بولسونارو به ۲۷ سال زندان به دلیل طرح کودتا و نقشه ترور لولا محکوم شد. دولت ترامپ در واکنش، تعرفه‌های دو رقمی بر طیفی از کالاهای برازیلی وضع کرد و تحریم‌هایی علیه مقامات برازیلی، از جمله قاضی دادگاه عالی که پرونده بولسونارو را پیش می‌برد، اعمال کرد. در مه ۲۰۲۶، دو بزرگ‌ترین گروه جنایی برازیل را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داد، اقدامی که لولا هشدار داد می‌تواند بهانه‌ای برای مداخله شود.
گزارش رویترز نشان داد که دو مقام ارشد وزارت خارجه امریکا، دارن بیتی و ریکاردو پیتا، کمپاینی برای بازگرداندن خانواده بولسونارو به قدرت رهبری می‌کردند و حتی به دیپلمات‌های امریکایی در برازیل دستور داده بودند که این سیاست رسمی واشنگتن است. اما این فشارها نتیجه معکوس داد.
لولا تعرفه‌ها را به شعار «برازیل متعلق به برازیلی‌هاست» تبدیل کرد و در شب پیروزی اعلام کرد که برازیل حیاط خلوت هیچ‌کس نیست. این روایت، انتخابات را از یک رقابت معمول به همه‌پرسی درباره حاکمیت ملی بدل کرد و واکنش ملی‌گرایانه علیه مداخله خارجی را برانگیخت.
لولا در دور اول کمپاینی بی‌روح داشت، اما در فاصله کوتاه تا دور دوم استراتژی خود را به کلی تغییر داد. او که سال قبل گفته بود تلفن همراه ندارد، شروع به ضبط ویدیوهای سلفی برای رای‌دهندگان جوان کرد و کانال واتساپی «ارتش لولا» از ۵۰ هزار دنبال‌کننده به نزدیک ۱۱ میلیون رسید. مشارکت به بیش از ۱۲۸ میلیون نفر رسید، بالاترین رقم در ۲۰ سال گذشته. در ایالت کلیدی میناس گرایس، لولا از باخت با حدود ۵۹۰ هزار رای به پیروزی با حدود ۹۹ هزار رای رسید. چرخشی حدود ۶۹۰ هزار رای که مسیر پیروزی را هموار کرد.
برازیل به کارنامه شکست‌ها اضافه شد
برازیل ۲۰۲۶ را باید در امتداد ایران دید. ترامپ در هر دو پرونده گمان کرد که فشار اقتصادی و تهدید نظامی می‌تواند اراده سیاسی طرف مقابل را در هم بشکند. در ایران، فشار حداکثری به تسلیم نینجامید و به تنش و هزینه‌های امنیتی و اقتصادی انجامید. در برازیل، تعرفه و تحریم نه تنها بولسونارو را به قدرت نرساند، بلکه موج ملی‌گرایی را علیه واشنگتن تقویت کرد و به پیروزی لولا انجامید.
تفاوت برازیل در این است که این شکست در قلب قلمرویی رخ داد که واشنگتن آن را زمین بازی خود می‌دانست. پیروزی لولا، زنجیره پیروزی‌های راست‌گرای مورد حمایت ترامپ در امریکای لاتین را قطع کرد و نشان داد که نهادهای انتخاباتی و جامعه مدنی، حتی در برابر شدیدترین فشارهای خارجی، می‌توانند مقاومت کنند و حاکمیت ملی را بر معامله ترامپی ترجیح دهند.
برازیل، با پیروزی لولا، نه تنها درهای قدرت را به روی چپِ امریکای لاتین گشود، بلکه مرزهای نفوذ ترامپیسم را نیز آشکار کرد.
فلاویو بولسونارو، رقیب لولا، تنها چند ساعت پیش از آنکه دادگاه عالی برازیل دستور ضبط گذرنامه‌اش را صادر کند، شبانه از مرز زمینی برازیل و ارجنتاین خارج شد. او به همراه خانواده‌اش وارد ارجنتاین شد و سپس با یک جت خصوصی از راه اکوادور به میامی امریکا رفت. فلاویو ادعا کرد که «فرار» نکرده، بلکه برای ادامه رهبری اپوزیسیون در خارج به سر می‌برد و حتی خود را رئیس‌جمهور منتخب واقعی خواند. لولا در واکنش گفت: کسی که پنهانی از کشورش می‌گریزد، حتماً چیزی برای پنهان کردن دارد.
این ماجرا، پایان شکست انتخاباتی او و ترامپ را به یک تبعید خودخواسته و پرونده‌ای بحث‌برانگیز تبدیل کرد.
احمدی
