میراث خونین آمریکا ـ ناتو در افغانستان
در میان هیاهوی نشستهای بینالمللی و مصاحبههای پرهیجان رسانهای، گاهی یک جمله میتواند طوفانی از خشم و خاطرات تلخ را برانگیزد. اخیراً، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، ادعا کرده است که نیروهای ناتو در جنگ افغانستان «کمی عقبتر از خط مقدم» ایستاده بودند و این امر باعث شده تا آمریکاییها بار اصلی جنگ را به دوش بکشند.
این ادعا نه تنها مقامات اروپایی را به خشم آورد، بلکه زخمهای کهنهای را باز کرده که از دو دهه جنگ در افغانستان بر جای مانده است. اروپاییها، از جمله انگلیسیها که ۴۵۷ سرباز خود را در این جنگ از دست دادهاند، سخنان ترامپ را توهینی به قربانیان و تحریفی آشکار تاریخ دانستند. اما گذشته از خشم اروپاییها ادعای ترامپ در واقع نمادی از فراموشی جمعی غرب نسبت به فجایع انسانی است که آنها در افغانستان آفریدند.
این مقاله، با نگاهی عمیق به واقعیتهای زمینی جنگ، به بررسی ادعای ترامپ میپردازد و نشان میدهد که چگونه قدرتهای غربی، از آمریکا تا ناتو، نه تنها شکست خوردند، بلکه میراثی از خون و ویرانی بر جای گذاشتند که جهان و افغانستان همچنان درگیر این فاجعه استند. زیرا این داستان نه تنها درباره گذشته، بلکه هشداری برای آیندهای است که در آن سیاستمداران پوپولیست مانند ترامپ، بی اعتنا به خونهای ریخته شده و جانهای قربانی شده، به دنبال منافع شخصی خود است.
جنایات عمیق و فجیع بیستساله ناتو و آمریکا در افغانستان
جنگ افغانستان، که از اکتوبر ۲۰۰۱ با حمله آمریکا به دنبال حملات ۱۱ سپتمبر آغاز شد، یکی از طولانیترین و پرهزینهترین درگیریهای نظامی تاریخ معاصر است. آمریکا و ناتو با ادعای مبارزه با تروریسم و برقراری دموکراسی وارد شدند، اما آنچه بر جای گذاشتند، دریایی از خون غیرنظامیان، ویرانی اقتصادی و اجتماعی این کشور بود.
طبق گزارش پروژه «Costs of War» دانشگاه براون، بیش از ۹۴۰,۰۰۰ نفر به طور مستقیم در نتیجه خشونتهای پس از ۱۱ سپتمبر در افغانستان، پاکستان، عراق، سوریه، یمن و پاکستان کشته شدند، که بیش از ۴7۲,۰۰۰ نفر آنها غیرنظامیان افغانستان بودند. این آمار تنها نوک کوه یخ است؛ زیرا مرگهای غیرمستقیم ناشی از جنگ؛ به ۳.۶ تا ۳.۸ میلیون نفر میرسد، که مجموع تلفات را به ۴.۵ تا ۴.۷ میلیون نفر افزایش میدهد.
در افغانستان به طور خاص، سازمان ملل متحد (UNAMA) گزارش داده است که از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۰، بیش از ۱۰۰,۰۰۰ غیرنظامی کشته یا زخمی شدند، که بسیاری از آنها نتیجه عملیات هوایی آمریکا و ناتو بودند. در سال ۲۰۱۸، رکورد ۱۰,۹۹۳ غیرنظامی کشته یا زخمی ثبت شد، و در سالهای بعدی نیز این رقم بالای ۱۰,۰۰۰ باقی ماند.
کودکان قربانیان اصلی بودند. چنانچه بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰، حدود ۴۰ درصد از تلفات غیرنظامی ناشی از بمبارانهای هوایی آمریکا، کودکان بودند. چنانچه در سال ۲۰۰۳، در گردیز، هواپیمای 10 A- آمریکایی ۹ کودک را در روز روشن کشت. در سال ۲۰۰۹، در فراه، بمبارانهای آمریکا نزدیک به ۱۰۰ غیرنظامی، عمدتاً کودکان، را تکهتکه کرد. در سال ۲۰۱۵، حمله پهپادی آمریکا به شفاخانه داکتران بدون مرز در قندوز، ۴۲ نفر را کشت. در آن زمان متاسفانه آمریکا از تحقیق کامل جلوگیری مینمود و عمدا اسناد و مدارک را نابود میکرد، تا شواهدی باقی نماند.
ناتو و ترامپ؛ نمایشی از غرور شکسته و واقعیتهای خونین افغانستان
خشم مقامات ناتو و اروپا در رابطه به ادعای ترامپ، نمایشی مسخره در برابر کوه جنایاتیاند که این ائتلاف در افغانستان مرتکب شده است. بحث بر سر «فاصله گرفتن از خط مقدم» یا نبرد مشترک، چون بحث بر سر تعداد قاشقهای دزدیدهشده در میان غارتگران یک شهر سوخته است. واقعیت این است که کل پروژه حضور ناتو در افغانستان، یک خط مقدم عظیم ضد انسانی بود که بر پیکر مردم بیگناه این کشور کشیده شد.
از اینرو جنگ لفظی مقامات اروپایی با ترامپ بر سر سهمهراسی یا شجاعت متحدان، واقعا شرم آور است. آنها مسئول فاجعه انسانی، ویرانی و رنج بیپایان ملت افغانستان اند. جامعه جهانی باید اقدام به محاکمهی عاملان تراژدی افغانستان کند، نه اینکه شاهد مجادله مسخرهِی آنان بر سر پرستیژنظامی و تحمل فحشهای یک سیاستمدار پوپولیست باشد.
زیرا مجادلهی مسخرهی ترامپ با اروپاییها، نشان میدهد که ارزش کرامت انسانی مردم افغانستان در محاسبات آنان، بسیار پایینتر از حفظ ظاهر اتحاد و منافع سیاسی کوتاهمدت آنهاست. به همین دلیل، این وظیفهِی جامعه جهانی، نهادهای حقوق بشری و به ویژه سازمان ملل متحد است که در هر شرایطی و از هر طریقی اقدام به محاکمهی عاملان جنایت افغانستان نماید و برای الیتام قربانیان، جلادان را پاسخگو سازند.
جمع بندی
مجادله میان ترامپ و متحدانش بر سر ادعای «فاصله گرفتن از خط مقدم»، نمایشی تلخ و مضحک برای فرار از مسئولیت اصلی است. گویی قاتلان، پس از کشتن یک خانواده، بر سر این بحث میکنند که کدام یک چاقوی تیزتری به دست داشت. خط مقدم واقعی، جبههای بود که مردم بیپناه افغانستان در برابر ماشین جنگی ناتو قرار داشتند. در آن جبهه، هم آمریکا، هم کشورهای ناتو، متحدانی همدست بودند.
خشم اروپا از ترامپ، خشم از برداشته شدن پرده ریاکاری است. آنها دوست دارند جنایت مشترکشان در سکوت تاریخ دفن شود، نه آنکه یکی از همدستان، با فحش و پرخاش، توجه جهان را به گورستان جمعی دوباره جلب کند. مسئولیت تاریخی امروز جامعه جهانی، نه گوش دادن به جنگ لفظی جنایتکاران، بلکه اقدام فوری در سه عرصه است: نخست اینکه عاملان تراژدی افغانستان بایستی به میز محاکمه کشانیده شود و پاسخگو گردند، در ثانی از قربانیان فاجعهی افغانستان دلجویی صورت گیرند و برای بازماندگان جبران خسارت شوند و در نهایت، نهادهای جهانی مسئول اند، تا از تکرار فاجعهی افغانستان در دیگر کشورها جلوی گیری نمایند.
شکریه احمدی
