بازداشت اعضای داعش در پاکستان
پاکستان طی سالهای گذشته همواره تلاش کرده است خود را کشوری معرفی کند که از ناحیۀ تروریزم و فعالیت گروههای مسلح در افغانستان آسیب میبیند. مقامهای اسلامآباد بارها مدعی شدهاند که گروههای مخالف پاکستان در خاک افغانستان حضور دارند و از آنجا حملات خود را سازماندهی میکنند. با این حال، تحولات امنیتی منطقه نشان میدهد که جغرافیای فعالیت گروههای تروریستی به افغانستان محدود نیست و خاک پاکستان نیز به یکی از مناطق فعالیت و سازماندهی این گروهها تبدیل شده است.
بازداشت پیدرپی شهروندان خارجی عضو داعش خراسان در ارتباط با مناطق تحت کنترول پاکستان، یکی از نشانههای این وضعیت است. تازهترین نمونۀ آن، پروندۀ اوغور بهادر، شهروند ترکیه و عضو داعش خراسان است که خبر بازداشت او در اکتوبر ۲۰۲۶ منتشر شد. اطلاعات منتشرشده دربارۀ مسیر ورود، آموزش و جابهجایی او در پاکستان، در کنار گزارشهایی از ارتباطش با دیگر اعضای ترکیهای داعش، ابعاد مهمی از فعالیت این گروه در منطقه را آشکار میکند.
اهمیت این پرونده تنها به بازداشت یک عضو داعش محدود نمیشود. در حالی که اسلامآباد بارها افغانستان را به فراهمکردن پناهگاه برای گروههای تروریستی متهم کرده است، گزارشهای مربوط به حضور اردوگاههای آموزشی و شبکههای جابهجایی داعش در پاکستان، ضرورت بررسی مسئولیت این کشور را نیز مطرح میسازد. از این منظر، بازداشت اعضای داعش در پاکستان موضوعی فراتر از یک رویداد امنیتی و بخشی از بحث گستردهتر دربارۀ روایتهای سیاسی و امنیتی اسلامآباد است.
ابهام در محل بازداشت؛ ملاحظات ترکیه در قبال پاکستان
بر اساس گزارش خبرگزاری آناتولی به نقل از منابع امنیتی ترکیه، اوغور بهادر در سال ۲۰۲۴ از ترکیه به منطقۀ افغانستان و پاکستان رفته و پس از پیوستن به داعش خراسان، در چندین اردوگاه این گروه فعالیت داشته است. منابع امنیتی ترکیه همچنین اعلام کردهاند که او در عملیاتی در همین منطقه بازداشت و به ترکیه منتقل شده است؛ اما با وجود انتشار جزئیات مربوط به پیشینۀ عضویت او در داعش و فعالیتش در اردوگاههای این گروه، محل دقیق عملیات و چگونگی بازداشت وی را مشخص نکردهاند.
در مقابل، منابع امنیتی افغانستان محل بازداشت اوغور بهادر را در آن سوی خط دیورند و در خاک پاکستان عنوان کردهاند. با این حال، رسانههای ترکیه همچنان از تعبیر کلی «منطقۀ افغانستان و پاکستان» استفاده کردهاند؛ تعبیری که مرز میان دو کشور را در یک رویداد امنیتی مشخص نادیده میگیرد و مسئولیت جغرافیایی فعالیت داعش را مبهم میسازد. این شیوۀ اطلاعرسانی در حالی صورت میگیرد که ترکیه و پاکستان از روابط نزدیک سیاسی و امنیتی برخوردارند و همکاریهای گستردهای میان دو کشور جریان دارد.
وقتی منابع امنیتی ترکیه جزئیات فعالیت یک عضو داعش در اردوگاههای این گروه را منتشر میکنند، اما محل دقیق بازداشت او را روشن نمیسازند، بخشی مهم از اطلاعات این پرونده ناگفته باقی میماند. در چنین وضعیتی، استفاده از عنوان کلی «منطقۀ افغانستان و پاکستان» عملاً نقش پاکستان را در این رویداد کمرنگ میکند؛ بهویژه آنکه منابع امنیتی افغانستان محل بازداشت را خاک پاکستان اعلام کردهاند.
این ابهام را نمیتوان جدا از مناسبات نزدیک آنکارا و اسلامآباد بررسی کرد. ترکیه و پاکستان در زمینۀ امنیتی همکاری دارند و این همکاری در برخی عملیات علیه داعش نیز دیده شده است. با این حال، روابط سیاسی و امنیتی دو کشور نباید مانع شفافیت دربارۀ محل فعالیت و بازداشت اعضای گروههای تروریستی شود. روشنشدن جغرافیای این عملیات برای تفکیک مسئولیت کشورها اهمیت دارد و افغانستان نیز حق دارد در برابر روایتهای مبهمی که فعالیت گروههای تروریستی را به دو سوی خط دیورند نسبت میدهند، خواستار توضیح روشن باشد.
روایت منابع امنیتی افغانستان؛ رد پای داعش در بلوچستان و خیبرپختونخوا
در حالی که رسانههای ترکیه محل دقیق بازداشت اوغور بهادر را مشخص نکردهاند، منابع امنیتی افغانستان اطلاعات جزئیتری از حضور او در پاکستان منتشر کردهاند. بر اساس این اطلاعات، مسیر ورود و فعالیت این عضو داعش خراسان از اسلامآباد آغاز شده و به مناطق بلوچستان و خیبرپختونخوا رسیده است.
طلوعنیوز به نقل از منابع امنیتی افغانستان گزارش داده است که بهادر در سال ۲۰۲۴ از طریق هوایی وارد پاکستان شده و پس از ورود به میدان هوایی اسلامآباد، راهی اردوگاههای آموزشی داعش در بلوچستان و خیبرپختونخوا شده است. به گفتۀ این منابع، او در مارچ ۲۰۲۶ بازداشت شده، اما خبر دستگیریاش چند ماه بعد به رسانهها رسیده است.
المرصاد نیز در گزارشی جزئیات بیشتری از مسیر فعالیت او ارائه کرده است. بر اساس این گزارش، اوغور بهادر ابتدا در منطقۀ مستونگ بلوچستان آموزش دیده و پس از تخریب مراکز داعش در اوایل سال ۲۰۲۵، به منطقۀ اورکزی در خیبرپختونخوا انتقال یافته است. این رسانه محل بازداشت او را نیز یک ایست بازرسی پولیس در مسیر پیشاور عنوان کرده است. این روایت با گزارش منابع امنیتی ترکیه تفاوت دارد؛ زیرا آنکارا بازداشت بهادر را نتیجۀ عملیات استخباراتی میت معرفی کرده است.
با وجود تفاوت در روایتها دربارۀ چگونگی بازداشت، اطلاعات منتشرشده از سوی منابع افغانستان و المرصاد، مسیر حضور و جابهجایی بهادر در داخل پاکستان را نشان میدهد. ورود از میدان هوایی اسلامآباد، آموزش در مستونگ و انتقال به اورکزی، همگی به مناطقی در قلمرو پاکستان اشاره دارند. این جزئیات نشان میدهد که فعالیت داعش خراسان در منطقه را نمیتوان صرفاً از زاویۀ افغانستان بررسی کرد و وضعیت امنیتی مناطق تحت کنترول پاکستان نیز بخشی از این معادله است.
بازداشت چهار شهروند ترکیهای؛ نشانههای ارتباط تشکیلاتی داعش
پروندۀ اوغور بهادر بخشی از سلسلۀ بازداشت شهروندان ترکیهای عضو داعش در منطقۀ افغانستان و پاکستان است. یکی از نخستین موارد مهم در این سلسله، بازداشت اوزگور آلتون، معروف به «ابویاسر الترکی»، در جون ۲۰۲۵ بود. این عملیات با همکاری سازمان اطلاعات ملی ترکیه و استخبارات پاکستان انجام شد. خبرگزاری آناتولی آلتون را از اعضای بلندپایۀ داعش معرفی کرده بود که مسئولیت هماهنگی انتقال نیروهای این گروه از اروپا و آسیای مرکزی به این منطقه را بر عهده داشت.
پس از آن، مهمت گورن در دسمبر ۲۰۲۵ و احمد کازانجی، معروف به «ابوعبیده» و «ابوابراهیم»، در جون ۲۰۲۶ بازداشت شدند. با انتشار خبر بازداشت اوغور بهادر در اکتوبر ۲۰۲۶، شمار شهروندان ترکیهای عضو داعش که در این دوره در ارتباط با منطقۀ افغانستان و پاکستان شناسایی و بازداشت شدهاند، به چهار تن رسید.
اهمیت بازداشت اعضای داعش در پاکستان تنها به تابعیت مشترک افراد محدود نمیشود. بر اساس گزارشهای امنیتی ترکیه، اوغور بهادر با اوزگور آلتون و احمد کازانجی ارتباط داشته است. از سوی دیگر، مسئولیت آلتون در هماهنگی انتقال نیروهای داعش از اروپا و آسیای مرکزی به منطقه، نشان میدهد که فعالیت او فراتر از حضور یک عضو عادی این گروه بوده است. مجموع این اطلاعات از وجود ارتباطات تشکیلاتی میان برخی از افراد بازداشتشده و پیوند نیروهای مستقر در بیرون از منطقه با ساختارهای داعش در داخل آن حکایت دارد.
همکاری استخبارات پاکستان با ترکیه در بازداشت آلتون نیز بخشی از واقعیت این پرونده است و نشان میدهد که نهادهای پاکستانی در برخی عملیات علیه داعش مشارکت داشتهاند. اما این همکاری بهتنهایی برای اثبات مهار فعالیت داعش در پاکستان کافی نیست. مسئولیت امنیتی یک کشور تنها به بازداشت اعضای یک گروه محدود نمیشود؛ جلوگیری از ایجاد اردوگاههای آموزشی، فعالیت مراکز جذب نیرو و جابهجایی اعضای گروههای تروریستی نیز بخشی از همین مسئولیت است.
از این رو، بازداشت چهار شهروند ترکیهای عضو داعش در ارتباط با این منطقه، در کنار گزارشهای مربوط به فعالیت آنان در پاکستان، ضرورت پاسخگویی اسلامآباد را برجسته میسازد. پاکستان نمیتواند از یکسو افغانستان را مسئول فعالیت گروههای تروریستی معرفی کند و از سوی دیگر، دربارۀ حضور و فعالیت شبکههای داعش در بلوچستان و خیبرپختونخوا توضیح روشنی ارائه ندهد.
پاکستان نمیتواند جغرافیای تروریزم را پنهان کند
پروندۀ اوغور بهادر و بازداشت سه شهروند ترکیهای دیگر عضو داعش نشان میدهد که فعالیت شبکههای این گروه در منطقه به جغرافیای افغانستان محدود نیست. گزارشهای مربوط به ورود نیروهای خارجی، آموزش در اردوگاهها و جابهجایی اعضای داعش در بلوچستان و خیبرپختونخوا، مسئولیت امنیتی پاکستان را نیز در برابر این تهدید برجسته میسازد.
پاکستان حق دارد نگرانیهای امنیتی خود را مطرح کند و از افغانستان بخواهد در برابر فعالیت گروههای مخالف این کشور اقدام کند؛ اما این مطالبه زمانی اعتبار دارد که اسلامآباد در برابر فعالیت گروههای تروریستی در قلمرو خود نیز پاسخگو باشد. نمیتوان از همسایه انتظار مبارزه با تروریزم داشت، اما در برابر گزارشهای مربوط به اردوگاهها و شبکههای فعال در داخل کشور سکوت کرد.
پروندۀ اوغور بهادر همچنین نشان داد که همکاریهای امنیتی و روابط سیاسی کشورها نباید مانع روشنشدن واقعیتهای یک پرونده شود. مبارزه با داعش خراسان به همکاری منطقهای، تبادل اطلاعات و شفافیت نیاز دارد؛ نه روایتهایی که مسئولیت کشورها را در میان عنوانهای مبهم جغرافیایی پنهان میکنند.
تا زمانی که پاکستان مسئولیت امنیت قلمرو خود را نپذیرد و مبارزه با تروریزم را از چارچوب اتهامزنی به افغانستان فراتر نبرد، ادعاهای امنیتی اسلامآباد با پرسشهای جدی روبهرو خواهد بود. مبارزه با تروریزم با انتقال مسئولیت به همسایه پیش نمیرود؛ هر کشور باید در برابر آنچه در قلمرو خود جریان دارد، پاسخگو باشد.

زهرا هاشمی











