شکست سنگین حزب جمهوریخواه
سوم نوامبر، امریکا شاهد حادثهای بود که اهمیت آن از جابهجایی چند کرسی در کانگرس فراتر میرفت. در سرزمینی که رهبرانش عادت دارند سرنوشت ملتهای دیگر را با تحریم، تهدید و بمباران تعیین کنند، این بار میلیونها شهروند به پای صندوقهایی رفتند که قرار بود درباره سرنوشت سیاسی خودشان تصمیم بگیرند.
نتیجه، شکست سنگین حزب جمهوریخواه بود. دموکراتها توانستند اکثریت هر دو مجلس نمایندگان و سنا را بهدست آورند. در ایالتهایی که روزگاری پایگاه مطمئن محافظهکاران شمرده میشدند، نامزدان مورد حمایت ترامپ شکست خوردند. دونالد ترامپ شخصا نامزد این انتخابات نبود، اما کمتر کسی تردید داشت که سیاستهای او در معرض قضاوت قرار گرفته است. مردی که دو سال پیش با وعده بازگرداندن عظمت امریکا به قدرت رسیده بود، اکنون با کشوری روبهرو شده که بخش بزرگی از رایدهندگان آن دیگر حاضر نبودند هزینه جاهطلبیهایش را بپردازند.
اما برای فهم این شکست نباید تنها به واشنگتن نگاه کرد. باید از آنسوی اقیانوس آغاز کنیم؛ از خاورمیانه، از ایران، از تنگه هرمز و از جنگی که قرار بود قدرت امریکا را به نمایش بگذارد، اما به یکی از عوامل فرسایش همان قدرت تبدیل شد.
جنگی که قرار بود پیروزی بیاورد
در نهم حوت سال گذشته، امریکا و اسرائیل تجاوز وحشیانهای را علیه ایران آغاز کردند و هزاران انسان بیگناه را به خاک و خون کشیدند. موشکها شلیک شدند. شهرها هدف قرار گرفتند اما ایران پاسخ داد و خلیج فارس به یکی از خطرناکترین نقاط اقتصاد جهان تبدیل شد.
در آغاز هر جنگ، سیاستمداران معمولا از توانایی ارتش، دقت تسلیحات و برتری تکنالوژی سخن میگویند. کمتر کسی در همان روزهای نخست درباره مادری میپرسد که باید با افزایش قیمت مواد غذایی زندگی کند، کارگری که دستمزدش ارزش خود را از دست میدهد یا خانوادهای که عزیزش زیر آوار مانده است.
ترامپ نیز جنگ را از دریچه قدرت میدید. او تصور میکرد قدرت نظامی امریکا میتواند بحران را مطابق اراده کاخ سفید شکل بدهد. اما جنگ موجود زندهای نیست که فرمان رئیسجمهور امریکا را اطاعت کند. وقتی آغاز شد، پیامدهای آن از اختیار ترامپ بیرون رفت. ایران در همسایگی یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان قرار داشت. تنگه هرمز به نقطهای تبدیل شد که در آن تصمیمهای نظامی مستقیما بر بازارهای نفت، هزینه انتقال کالا و قیمت زندگی روزمره تاثیر میگذاشت. جنگی که هزاران کیلومتر دورتر از امریکا جریان داشت، آرامآرام راه خود را به داخل خانههای امریکایی باز کرد. نه با موشک؛ با قیمت تیل.
وقتی موشکها به بیلهای خانه تبدیل شدند
این شاید مهمترین بخش داستان شکست ترامپ باشد. مردم امریکا در انتخابات تنها درباره ایران رای ندادند. آنان درباره قیمت مواد غذایی، هزینه مسکن، وضعیت معیشت، فساد حکومتی و آینده کشورشان تصمیم گرفتند. اما جنگ ایران به یکی از حلقههای ارتباطی این نارضایتیها تبدیل شده بود.
کسی که در واشنگتن یا تگزاس برای خرید تیل پول بیشتری میپردازد، ممکن است هیچگاه نام شهرهای ایران را نشنیده باشد. اما وقتی جنگ بر قیمت انرژی تاثیر میگذارد، سیاست خارجی دیگر موضوعی انتزاعی نیست. به مسئله نان، معاش و بقای خانواده تبدیل میشود. اینجا همان نقطهای است که محاسبه نظامی با واقعیت اجتماعی برخورد میکند. ترامپ میخواست جنگ را در جغرافیای ایران نگه دارد؛ اما پیامدهای جنگ از مرزها عبور کردند و به صندوقهای رای امریکا رسیدند.
شکست یک وعده، نه فقط یک حزب
ترامپ با وعده پایان دادن به جنگهای بیپایان و پرهیز از ماجراجوییهای تازه نظامی، بخشی از افکار عمومی امریکا را با خود همراه کرده بود. او میخواست خود را در برابر سیاستمدارانی قرار دهد که واشنگتن را در جنگهای پرهزینه خارجی گرفتار کرده بودند. اما در عمل، دولتش کشور را وارد جنگ دیگری کرد که ماهها ادامه یافت و پایان روشنی نداشت. تناقض آشکار بود. رئیسجمهوری که از پایان جنگها سخن میگفت، با جنگ تازهای روبهرو شد. سیاستمداری که وعده کاهش هزینه زندگی داده بود، ناچار بود پیامدهای اقتصادی یک درگیری گسترده را توضیح بدهد.
این تناقض برای مخالفان او فرصت سیاسی فراهم کرد. اما اهمیت واقعی آن فراتر از رقابت دموکراتها و جمهوریخواهان بود. مسئله، اعتبار سخن سیاستمدار در برابر تجربه مردم است.
قدرت سیاسی برای مدتی میتواند با تبلیغات، سخنرانیهای پرشور و نمایشهای تلویزیونی از تناقضهای خود عبور کند. ولی هنگامی که زندگی روزمره شهروندان خلاف وعدههای حاکمان را نشان میدهد، تبلیغات به تدریج قدرت خود را از دست میدهد. نتیجه انتخابات نشان داد که ائتلاف انتخاباتی ترامپ آسیب دیده است. رایدهندگانی که دو سال پیش به او اعتماد کرده بودند، در شمار قابل توجهی از حوزهها به نامزدان مخالف روی آوردند. شکست، تنها از بیرون به ترامپ تحمیل نشد. سیاستهای خودش در تضعیف پایگاه سیاسی او نقش داشتند.
آنچه از کابل میتوان دید
برای مردم افغانستان، تصویر سرباز امریکایی، وعده بازسازی، سخنرانی درباره آزادی و سپس خروج آشفته نیروها مفاهیم مجرد کتابهای علوم سیاسی نیستند. بخشی از تاریخ زنده یک نسلاند. ما بهخوبی میدانیم که میان پیروزی نظامی و پیروزی سیاسی چه فاصله بزرگی وجود دارد.
ارتشی میتواند آسمان کشوری را در اختیار بگیرد، شهرهایش را بمباران کند و حکومتش را سرنگون سازد (البته امریکا در ایران به این هدفش هم نرسید)؛ اما این توانایی الزاما به معنای ساختن نظم پایدار، کسب مشروعیت یا تحقق اهداف سیاسی نیست. افغانستان یکی از روشنترین شاهدان این حقیقت است.
در سال ۲۰۰۱، امریکا با قدرت نظامی کمنظیری وارد افغانستان شد. بیست سال بعد، از کشوری خارج شد که آینده آن با تصویری که رهبران امریکایی در آغاز جنگ ترسیم کرده بودند، فاصلهای عظیم داشت. این تاریخ باید در حافظه سیاستمداران واشنگتن باقی میماند. اما ظاهرا هر نسل تازه از حاکمان امریکا میخواهد همان درسهای قدیمی را با هزینهای تازه تکرار کند.
اعتراف رئیسجمهور و مسئله شکستناپذیری
ترامپ پس از انتخابات پذیرفت که جنگ ایران در شکست حزبش نقش داشته است. این اعتراف اهمیت سیاسی دارد؛ زیرا از زبان همان کسی بیان شد که تصمیم حمله را گرفته بود. اما او در عین حال از تصمیم خود دفاع کرد و گفت اگر دوباره در همان موقعیت قرار میگرفت، همان کار را انجام میداد. در اینجا با تناقض عمیقتری روبهرو میشویم: ترامپ میپذیرد که یک تصمیم به شکست انتخاباتی حزبش کمک کرده است، اما حاضر نیست در درستی آن تجدیدنظر کند.
ترامپ همچنان رئیسجمهور امریکاست و در عرصه سیاست خارجی اختیارات قابل توجهی دارد. پیروزی دموکراتها در کانگرس بهمعنای پایان خودکار جنگ یا از میان رفتن قدرت او نیست. اما دیگر نمیتوان ادعا کرد که سیاستهایش از حمایت بیچون و چرای جامعه امریکا برخوردار است. تفاوت بزرگی میان داشتن قدرت و داشتن رضایت مردم وجود دارد.
ترامپ قدرت ریاستجمهوری را حفظ کرده است؛ اما انتخابات نشان داد که بخشی از مشروعیت سیاسی سیاستهایش در نگاه رایدهندگان فرسوده شده است.
پایان؛ آتشی که به سوی صاحبش برگشت
تاریخ همیشه با صدای انفجار تغییر نمیکند. گاهی در سکوت یک حوزه انتخاباتی، با شمردن چند هزار رای، مسیر سیاست یک امپراتوری تغییر مییابد. ترامپ میخواست با نمایش قدرت نظامی، اقتدار امریکا را تثبیت کند. اما جنگ ایران به عاملی در تضعیف موقعیت سیاسی او تبدیل شد. در این میان، گرانشدن زندگی، بیاعتمادی به حکومت و نگرانی از ادامه جنگ در کنار یکدیگر عمل کردند تا نتیجهای رقم بخورد که برای جمهوریخواهان بسیار سنگین بود.
از این رو، شکست انتخاباتی ترامپ را میتوان یکی از پیامدهای سیاسی مهم جنگ ایران دانست؛ جنگی که قرار بود صحنه نمایش قدرت باشد، ولی محدودیتهای آن قدرت را نیز آشکار کرد. شاید بزرگترین درس این انتخابات همین باشد:
قدرتی که بتواند بر سرزمین دیگری آتش بباراند، الزاما نمیتواند رضایت مردم خودش را حفظ کند. و آنچه در سوم نوامبر رخ داد، یادآوری همین حقیقت بود؛ حقیقتی که نه در سخنرانیهای کاخ سفید، بلکه در فاصله میان جنگ ایران و صندوقهای رای امریکا نوشته شد.

سعید محمدی











