پیام حج
حج، تنها یک عبادت فردی و مجموعهای از اعمال و مناسک خشک و تشریفاتی نیست؛ حج، مکتب بزرگ تربیت انسان، نمایشگاه عظیم وحدت اسلامی، و میعادگاه امت محمدی است که در آن میلیونها مسلمان، از نژادها، زبانها، رنگها و ملیتهای مختلف، لباس های متفاوت و مختلف را از تن بیرون میکنند و با جامه ساده احرام، در برابر خدای واحد میایستند تا پیام جاودانه اسلام را بار دیگر زنده کنند. حج، تجلی توحید، مساوات، برادری، همدلی و همصدایی مسلمانان است؛ عبادتی که روح آن تنها در طواف کعبه خلاصه نمیشود، بلکه در احساس مسئولیت نسبت به سرنوشت امت اسلامی معنا مییابد.
حج، درس بزرگ خروج از خودخواهی و ورود به دایره امت است؛ درسی که به مسلمان میآموزد درد دیگر مسلمانان، درد اوست؛ فریاد مظلوم، فریاد اوست؛ و سکوت در برابر ظلم و جنایت، با فلسفه حقیقی این عبادت عظیم سازگار نیست. اگر حج، تنها در رفتوآمد میان صفا و مروه خلاصه شود و انسان را نسبت به درد امت بیتفاوت بگذارد، آنگاه روح این عبادت بزرگ، به پوستهای بیجان تبدیل میشود.
امروز در حالی موسم حج فرا میرسد که جهان اسلام، از غزه تا لبنان، از ایران تا دیگر سرزمینهای اسلامی، با آتش جنگ، اشغال، کشتار و ویرانی مواجه است. در چنین شرایطی، حج بیش از هر زمان دیگر، پیام دارد؛ پیامی که مسلمانان را به بیداری، اتحاد، همبستگی، مسئولیتپذیری و ایستادگی در برابر ظلم فرا میخواند.
پیامهای بزرگ حج؛ وحدت، برادری، برابری و همصدایی امت
نخستین و بزرگترین پیام حج، وحدت امت اسلامی است. در حج، همه تفاوتهای قومی، نژادی، زبانی، جغرافیایی و طبقاتی از میان میرود. سیاه و سفید، عرب و عجم، فقیر و غنی، حاکم و محکوم، همه در کنار هم، با یک لباس، یک شعار، یک قبله و یک خدا میایستند. این صحنه عظیم، اعلان آشکار اسلام است که معیار برتری نه نژاد و قومیت، بلکه تقوا، اخلاص و انسانیت است.
حج، مسلمانان را به برادری فرا میخواند. برادری در اسلام یک شعار احساسی نیست، بلکه یک مسئولیت عملی است. وقتی مسلمان در عرفات در کنار میلیونها انسان میایستد، باید بفهمد که درد یک مسلمان در نقطهای دیگر از جهان، نباید برای او بیاهمیت باشد. پیام دیگر حج، برابری است. در احرام، همه نشانههای قدرت و ثروت کنار میرود. هیچ تاجی، هیچ یونیفورمی، هیچ نشان سلطنت و هیچ مرز سیاسی معنا ندارد. این همان پیامی است که اسلام میخواهد بگوید: انسانها برابرند و کرامت آنان محترم است.
حج همچنین پیام هماهنگی و همصدایی دارد. میلیونها انسان با یک ذکر، یک حرکت و یک هدف، نمایش باشکوهی از انسجام و نظم را به جهان نشان میدهند. این یعنی اگر امت اسلامی اراده کند، میتواند به جای پراکندگی، به قدرتی واحد و اثرگذار تبدیل شود. پیام دیگر حج، همدلی و احساس مسئولیت جمعی است. حج به مسلمان میآموزد که امت اسلامی یک پیکر واحد است؛ اگر عضوی به درد آید، دیگر اعضا نمیتوانند بیتفاوت بمانند. و در نهایت، حج پیام وحدانیت و توحید دارد؛ یعنی انسان نه در برابر قدرتهای استکباری، نه در برابر ظلم، نه در برابر اشغال و نه در برابر زورگویی، سر تسلیم فرود نمیآورد؛ زیرا تنها در برابر خدا خضوع میکند.
پیامهای حج و وضعیت امروز جهان اسلام؛ آیا امت اسلامی پیام حج را شنیده است؟
اگر پیام حج، وحدت و برادری است، باید پرسید امروز جهان اسلام تا چه اندازه به این پیام عمل کرده است؟ سالهاست که مردم فلسطین، بهویژه در غزه، زیر آتش جنگ، محاصره، ویرانی و کشتار زندگی میکنند. گزارشهای بینالمللی و رسانهای بارها از تلفات گسترده غیرنظامیان، تخریب زیرساختها و بحران انسانی در این منطقه سخن گفتهاند. حملات نظامی، ویرانی خانهها و آسیب به مراکز درمانی و خدماتی، جهان اسلام را با یک پرسش بزرگ روبهرو کرده است: در برابر رنج مسلمانان، مسئولیت امت چیست؟
پیام حج این است که مسلمان، بیتفاوت نباشد. حج به انسان میآموزد که درد امت را ببیند، صدای مظلوم را بشنود و در برابر ظلم، احساس مسئولیت کند. حجِ بیتفاوت، حجی است که از روح اصلی خود فاصله گرفته است. اگر میلیونها مسلمان در کنار خانه خدا جمع شوند، اما نسبت به زخمهای جهان اسلام خاموش بمانند، باید از خود بپرسند که آیا پیام عرفات، منا و طواف را درست فهمیدهاند؟
حج، مسلمان را از فردگرایی بیرون میآورد و وارد میدان مسئولیت امت میکند. حج میگوید امت اسلامی نباید در برابر کشتار، اشغال، آوارگی و ویرانی تنها نظارهگر باشد؛ بلکه باید با وحدت، همصدایی، فشار سیاسی، حمایت انسانی و دفاع از حقوق مظلومان، نقش خود را ایفا کند.
حج، مسئولیت امت در برابر جنگها و بحرانهای امروز؛ از غزه تا ایران و لبنان
امروز آتش بحران تنها در غزه متوقف نمانده است. تنشها و حملات در منطقه، از جمله در لبنان و در پی درگیریهای مرتبط با ایران، نگرانیهای گسترده انسانی و امنیتی ایجاد کرده است و گزارشهایی از تلفات غیرنظامیان و خسارات زیرساختی منتشر شده است. نهادهای بینالمللی نیز نسبت به گسترش جنگ و پیامدهای آن هشدار دادهاند.
در چنین شرایطی، حج یک پیام روشن دارد: امت اسلامی نباید پراکنده، خاموش و بیتفاوت بماند. حجاج بیتالله الحرام، تنها زائران یک عبادت فردی نیستند؛ آنان نمایندگان امتاند. آنان باید از مکه، پیام وحدت، عدالت، دفاع از مظلوم، توقف جنگ، حفظ جان غیرنظامیان و همبستگی اسلامی را به جهان برسانند.
حج به مسلمان میآموزد که در برابر خون بیگناهان، ویرانی شهرها، آوارگی کودکان و رنج ملتها، احساس مسئولیت کند. دفاع از انسانیت، کمک به آسیبدیدگان، مطالبه توقف جنگ، و دعوت به وحدت اسلامی، بخشی از همین پیام است. اگر امت اسلامی همچنان در تفرقه، سکوت و پراکندگی باقی بماند، بدون تردید از روح و پیام بزرگ حج فاصله خواهد گرفت؛ زیرا حج، تنها طواف به دور کعبه نیست، بلکه طواف به دور حقیقت، عدالت، وحدت و مسئولیت است.
حج، بزرگترین کنگره امت اسلامی و رساترین پیام اسلام برای بشریت است. این عبادت عظیم، مسلمانان را به توحید، برادری، مساوات، وحدت، همدلی و مسئولیت در برابر سرنوشت امت فرا میخواند. امروز که جهان اسلام درگیر جنگ، اشغال، بحران و رنج است، حج باید از یک مراسم عبادی صرف، به یک فریاد بیداری تبدیل شود؛ فریادی که مسلمانان را از سکوت، تفرقه و بیتفاوتی بیرون بیاورد و آنان را به سوی اتحاد، حمایت از مظلومان، دفاع از کرامت انسانی و تلاش برای صلح و عدالت سوق دهد.
مسلم اخلاقی
