اربعین 2026
هر سال با فرارسیدن اربعین، میلیونها انسان از ملیتها، زبانها، مذاهب و حتی ادیان گوناگون، راهی یک مقصد مشترک میشوند؛ مقصدی که تنها یک شهر نیست، بلکه نماد یک اندیشه، یک آرمان و یک شیوه زیستن است. کربلا در اربعین، فقط محل زیارت نیست؛ مکتبی است که انسانها در آن درس آزادگی، همبستگی، ایثار و مقاومت در برابر ظلم را مرور میکنند.
در جهانی که جنگ، نفرت، تبعیض و منفعتطلبی، روابط میان ملتها را بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر قرار داده است، اربعین به یکی از معدود صحنههایی تبدیل شده که در آن انسانها بدون هیچ امتیاز قومی، مذهبی، زبانی و ملی، دوشادوش یکدیگر حرکت میکنند و ارزشهای انسانی را در عمل به نمایش میگذارند.
اربعین تنها یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه پدیدهای بزرگ اجتماعی، فرهنگی و انسانی است که پیام آن مرزهای جغرافیا و دین را درنوردیده است. در این اجتماع عظیم، مسلمان و غیرمسلمان، شیعه و سنی، عرب و عجم، پیر و جوان، همه در کنار هم، تصویری متفاوت از همزیستی، کرامت انسانی و همدلی را به نمایش میگذارند؛ تصویری که رسانههای جریان اصلی جهان کمتر آن را بازتاب دادهاند.
امسال اما اربعین در شرایطی برگزار میشود که منطقه غرب آسیا روزهای پرتنش و سرنوشتسازی را تجربه میکند. تجاوز نظامی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و ایستادگی قاطع جمهوری اسلامی ایران در برابر این حملات، بار دیگر مفهوم مقاومت در برابر زورگویی و سلطهطلبی را در کانون توجه افکار عمومی قرار داده است. فارغ از نگاههای سیاسی، این تحولات سبب شده است که پیام عاشورا و اربعین، یعنی «ایستادن در برابر ظلم و تسلیم نشدن در برابر باطل»، بیش از گذشته در فضای منطقه و جهان مورد توجه قرار گیرد.
افغانستان نیز جایگاه ویژهای در این روایت دارد. مردم این سرزمین، اعم از شیعه و سنی، قرنهاست که با عشق به امام حسین(ع) زندگی کردهاند. مراسم عاشورا و اربعین در شهرهای مختلف افغانستان، جلوهای از همبستگی ملی و احترام مشترک به شخصیت و آرمان امام حسین(ع) است. هزاران شهروند افغانستان نیز هر سال با وجود مشکلات اقتصادی، محدودیتهای سفر و دشواریهای فراوان، خود را به کربلا میرسانند تا بخشی از بزرگترین گردهمایی صلحآمیز جهان باشند.
در چنین شرایطی، معرفی اربعین بهعنوان نماد جهانی انسانیت، وحدت و مقاومت، ضرورتی انکارناپذیر است. از سوی دیگر، بازنمایی نقش افغانستان و اشتراکات مذهبی و فرهنگی مردم این کشور در پاسداشت عاشورا و اربعین، میتواند تصویری متفاوت از جامعه افغانستان ارائه کند؛ جامعهای که برخلاف بسیاری از روایتهای رسانهای، هنوز ظرفیت بالایی برای همبستگی و همزیستی مذهبی دارد. پرسش اساسی این است که اربعین چگونه توانسته است از یک مناسبت مذهبی فراتر رود و به بزرگترین نماد جهانی ایستادگی در برابر باطل، همبستگی انسانی و وحدت ملتها، تبدیل شود؟
اربعین؛ بزرگترین اجتماع صلحآمیز جهان و نمایش وحدت انسانها
در روزگاری که بسیاری از گردهماییهای بزرگ جهان با رقابتهای سیاسی، منافع اقتصادی یا نمایش قدرت نظامی گره خوردهاند، اربعین پدیدهای متفاوت و کمنظیر است. این اجتماع عظیم نه با دعوت دولتها شکل میگیرد، نه شرکت در آن اجباری است و نه انگیزههای مادی در آن نقشی دارد. میلیونها انسان، تنها با انگیزه ایمان، عشق، همدلی و باور به آرمان امام حسین(ع)، صدها کیلومتر مسیر را پیاده میپیمایند تا به کربلا برسند. همین ویژگی، اربعین را به بزرگترین راهپیمایی صلحآمیز جهان تبدیل کرده است.
براساس برآوردهای سالهای اخیر، هر سال بیش از بیست میلیون زائر از دهها کشور جهان در مراسم اربعین حضور مییابند. این جمعیت عظیم، صرفاً مجموعهای از زائران نیست؛ بلکه نمادی از همزیستی، همکاری و مشارکت داوطلبانه انسانهایی است که بدون توجه به زبان، نژاد، ملیت و مذهب، در کنار یکدیگر حرکت میکنند. در مسیر نجف تا کربلا، هیچکس از دیگری نمیپرسد که از کدام کشور آمده، به چه زبانی سخن میگوید یا به کدام مذهب تعلق دارد. آنچه همه را به هم پیوند میدهد، احترام به کرامت انسان و آرمان عدالتخواهی امام حسین(ع) است.
شاید برای بسیاری، تصور اینکه میلیونها نفر بدون حضور نیروهای امنیتی گسترده، بدون تبلیغات تجاری و بدون انگیزههای اقتصادی، روزها در کنار هم حرکت کنند و مردم عادی با هزینه شخصی از آنان پذیرایی نمایند، دشوار باشد. اما واقعیت اربعین دقیقاً همین است. هزاران موکب در طول مسیر، بدون هیچ چشمداشتی، غذا، آب، محل استراحت، خدمات صحی و امکانات رفاهی را در اختیار زائران قرار میدهند. این فرهنگ خدمت، یکی از زیباترین جلوههای ایثار و انساندوستی است که در کمتر نقطهای از جهان میتوان نمونهای مشابه آن را مشاهده کرد.
افغانستان نیز بخش جداییناپذیر این حماسه انسانی است. هر سال هزاران شهروند افغانستان، با وجود مشکلات اقتصادی، محدودیتهای سفر و دشواریهای فراوان، خود را به کاروان بزرگ اربعین میرسانند. حضور آنان تنها یک سفر زیارتی نیست؛ بلکه بیانگر پیوند عمیق فرهنگی، تاریخی و اعتقادی مردم افغانستان با نهضت عاشورا است.
نکته قابل توجه این است که عشق به امام حسین(ع) در افغانستان، منحصر به یک مذهب نیست. اگرچه شیعیان برگزارکنندگان اصلی بسیاری از مراسم عاشورا و اربعین استند، اما اهل سنت افغانستان نیز جایگاه ویژهای برای امام حسین(ع) قائلاند و در بسیاری از ولایتها، مراسم سوگواری، محافل دینی و نشستهای علمی درباره قیام عاشورا با حضور مشترک عالمان و مردم شیعه و سنی برگزار میشود. این واقعیت نشان میدهد که امام حسین(ع) تنها متعلق به یک مذهب نیست، بلکه شخصیت مشترک همه مسلمانان و نماد عدالتخواهی در جهان اسلام است.
در شهرهای کابل، هرات، بلخ، غزنی، بامیان، دایکندی، پروان و بسیاری از مناطق دیگر، مردم با وجود تفاوتهای مذهبی، احترام ویژهای برای عاشورا و اربعین قائلاند. این همدلی، سرمایهای ارزشمند برای افغانستان است؛ کشوری که دههها جنگ، خشونت و اختلاف را تجربه کرده، اما همچنان ظرفیت بالایی برای وحدت و همزیستی مذهبی دارد.
در حقیقت، اربعین برای افغانستان فقط یک مناسبت دینی نیست؛ بلکه فرصتی برای تقویت همبستگی ملی نیز به شمار میرود. هنگامی که یک زائر شیعه و یک شهروند اهل سنت، هر دو امام حسین(ع) را الگوی آزادگی، شجاعت و عدالت میدانند، این اشتراک میتواند پایهای برای کاهش سوءتفاهمها، تقویت گفتوگو و تحکیم وحدت اجتماعی باشد.
از سوی دیگر، حضور افغانستانیها در کنار زائرانی از ایران، عراق، پاکستان، لبنان، ترکیه، کشورهای عربی، اروپا، آفریقا و حتی آمریکا، تصویری متفاوت از جهان اسلام ارائه میکند. برخلاف تصویری که گاه رسانههای غربی از مسلمانان به نمایش میگذارند، اربعین نشان میدهد که اسلام میتواند بزرگترین صحنه همزیستی، نوعدوستی و همکاری داوطلبانه را رقم بزند.
از کابل تا کربلا، انسانهایی با فرهنگها و زبانهای متفاوت، اما با آرمانی مشترک، در کنار هم گام برمیدارند؛ آرمانی که محور آن کرامت انسان، دفاع از عدالت و ایستادگی در برابر ظلم است. شاید راز ماندگاری اربعین نیز همین باشد؛ اینکه این حرکت، پیش از آنکه یک آیین مذهبی باشد، روایتی زنده از انسانیت، همدلی و امید است؛ روایتی که هر سال پرشورتر از گذشته تکرار میشود و میلیونها انسان را گرد یک پرچم واحد جمع میکند؛ پرچم آزادگی و حقیقت.
اربعین 2026؛ پیام جاودان مقاومت در برابر ظلم و بازتاب آن در تحولات امروز منطقه
اربعین، پیش از آنکه یک آیین سوگواری باشد، یادآور فلسفه قیامی است که برای حفظ کرامت انسان، عدالت و آزادی شکل گرفت. امام حسین(ع) در برابر قدرتی ایستاد که میخواست حقیقت را قربانی استبداد کند. او راه سازش با ظلم را نپذیرفت و با فدا کردن جان خود و یارانش، این پیام را برای همیشه در تاریخ ثبت کرد که سکوت در برابر ستم، به معنای مشروعیت بخشیدن به آن است.
به همین دلیل، پیام اربعین محدود به سال ۶۱ هجری نیست. هر جامعهای که با اشغال، تجاوز، زورگویی یا بیعدالتی روبهرو شود، میتواند در این مکتب، الهامبخشترین درسها را بیابد. از این منظر، اربعین یک رویداد تاریخی صرف نیست؛ بلکه یک اندیشه زنده است که در هر زمان و مکان، انسانها را به دفاع از حق و مقابله با باطل فرا میخواند.
اربعین 2026 امسال در فضایی برگزار میشود که منطقه غرب آسیا یکی از حساسترین دورههای خود را تجربه کرده است. تجاوزهای نظامی اخیر ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، بار دیگر مسئله مقاومت در برابر سلطهطلبی را به یکی از مهمترین موضوعات منطقه تبدیل کرد. در برابر این حملات، جمهوری اسلامی ایران با اتکا به توان دفاعی خود، پاسخ متقابل داد و نشان داد که حاضر نیست در برابر فشارهای خارجی و اقدامات نظامی سکوت کند. این تحولات، فارغ از برداشتهای سیاسی متفاوت، سبب شده است که مفهوم «ایستادگی در برابر زور» بیش از گذشته در فضای عمومی منطقه برجسته شود.
در چنین شرایطی، بسیاری از مردم منطقه، پیوندی میان پیام عاشورا و رخدادهای امروز برقرار میکنند. از نگاه آنان، همانگونه که امام حسین(ع) در برابر سلطه و تحمیل ایستاد، امروز نیز ملتهایی که استقلال، عزت و حاکمیت خود را در معرض تهدید میبینند، مقاومت را بخشی از حق طبیعی خود میدانند. به همین دلیل، راهپیمایی اربعین تنها یادبود یک حادثه تاریخی نیست، بلکه بازخوانی مستمر فرهنگ مسئولیتپذیری در برابر ظلم است.
یکی از مهمترین ویژگیهای مکتب عاشورا آن است که مبارزه با ظلم را به مرزهای قومی، مذهبی و جغرافیایی محدود نمیکند. امام حسین(ع) برای یک قوم یا یک مذهب خاص قیام نکرد؛ او برای احیای ارزشهایی برخاست که همه انسانهای آزاده، صرفنظر از دین و ملیت، میتوانند با آن همدلی کنند. عدالت، کرامت انسان، آزادی، مبارزه با فساد و دفاع از مظلوم، مفاهیمی جهانیاند و به همین دلیل است که پیام عاشورا نیز جهانی شده است.
امروز نیز میلیونها زائر در مسیر نجف تا کربلا، با زبانها و ملیتهای گوناگون، همین پیام مشترک را تکرار میکنند؛ اینکه انسان نباید در برابر ظلم بیتفاوت باشد. این راهپیمایی، بدون سر دادن شعارهای نفرتافکنانه، با زبان همبستگی، ایثار و حضور مردمی، این حقیقت را یادآوری میکند که قدرت واقعی، از اراده ملتها و ایمان به عدالت سرچشمه میگیرد، نه از سلاح و زور.
در این میان، نقش جمهوری اسلامی ایران در برگزاری و پشتیبانی از بزرگترین حرکت مردمی اربعین نیز قابل توجه است. ایران طی سالهای گذشته، افزون بر فراهمسازی زمینه حضور میلیونها زائر، تلاش کرده است تا پیام عاشورا را در قالب فرهنگ مقاومت، حمایت از ملتهای مظلوم و مقابله با سلطهطلبی تبیین کند. همین مسئله سبب شده است که بسیاری از ناظران، اربعین را صرفاً یک مراسم مذهبی ندانند، بلکه آن را یکی از مهمترین جلوههای قدرت نرم جهان اسلام قلمداد کنند.
برای مردم افغانستان نیز این پیام، بیگانه نیست. افغانستان در طول تاریخ خود بارها طعم جنگ، اشغال، افراطگرایی و خشونت را چشیده است. از همین رو، مفهوم مقاومت در برابر ظلم و دفاع از عزت و استقلال، در حافظه تاریخی این ملت جایگاه ویژهای دارد. هنگامی که زائران افغانستانی در مسیر کربلا گام برمیدارند، آنان تنها به زیارت نمیروند؛ بلکه با آرمانی تجدید عهد میکنند که انسان را به آزادگی، عدالتخواهی و دفاع از کرامت انسانی فرا میخواند.
از این منظر، اربعین 2026 امسال تنها یک مناسبت مذهبی نیست؛ بلکه یادآور این حقیقت است که تاریخ هنوز به پایان نرسیده و نبرد میان حق و باطل همچنان ادامه دارد. ابزارها و بازیگران ممکن است تغییر کرده باشند، اما اصل پیام عاشورا همان است که قرنها پیش در صحرای کربلا طنینانداز شد؛ جامعهای که در برابر ظلم سکوت کند، دیر یا زود هزینه آن سکوت را خواهد پرداخت؛ اما ملتی که بر عدالت، عزت و حقیقت پای بفشارد، حتی اگر سختی ببیند، نام و آرمانش ماندگار خواهد شد.
اربعین؛ نقطه تلاقی دلها، نماد وحدت مذاهب و پیامی برای جهان
یکی از مهمترین ویژگیهای اربعین 2026، ظرفیت بیبدیل آن در ایجاد وحدت و همبستگی میان مسلمانان و حتی پیروان دیگر ادیان است. اگرچه این حرکت عظیم از دل فرهنگ شیعی برخاسته است، اما پیام آن هرگز به یک مذهب محدود نمانده است. امام حسین(ع) شخصیتی است که احترام و جایگاه او در میان همه مسلمانان محفوظ است و همین جایگاه مشترک، عاشورا و اربعین را به یکی از مهمترین حلقههای پیوند امت اسلامی تبدیل کرده است.
در افغانستان، این حقیقت بیش از هر جای دیگر قابل مشاهده است. علمای شیعه و سنی بارها تأکید کردهاند که قیام امام حسین(ع) میراث مشترک همه مسلمانان است. آنان بر این باورند که عاشورا تنها یک واقعه تاریخی نیست، بلکه مکتبی برای تربیت انسانهای آزاده، عدالتخواه و مسئولیتپذیر است.
بسیاری از علمای اهل سنت افغانستان در سخنرانیهای خود تصریح کردهاند که محبت اهلبیت پیامبر(ص) بخشی جداییناپذیر از ایمان مسلمانان است و امام حسین(ع) به همه امت اسلامی تعلق دارد، نه به یک گروه خاص. در مقابل، علمای شیعه نیز همواره بر این نکته تأکید کردهاند که پیام عاشورا، دعوت به وحدت، عدالت و کرامت انسانی است و نباید اجازه داد اختلافات مذهبی، این سرمایه بزرگ را خدشهدار کند.
همین نگاه سبب شده است که در بسیاری از شهرهای افغانستان، مراسم عاشورا و اربعین با احترام متقابل برگزار شود و شیعه و سنی، هر یک به شیوه خود، یاد و نام سیدالشهدا(ع) را گرامی بدارند. این همدلی، سرمایهای ارزشمند برای جامعه افغانستان است؛ جامعهای که بیش از هر زمان دیگر به وحدت، گفتوگو و همگرایی نیاز دارد.
از سوی دیگر، اربعین در سالهای اخیر توجه بسیاری از اندیشمندان، خبرنگاران، پژوهشگران و گردشگران غیرمسلمان را نیز به خود جلب کرده است. بسیاری از آنان پس از حضور در این راهپیمایی، تجربهای متفاوت از جهان اسلام را روایت کردهاند؛ تجربهای که با تصویری که سالها در رسانهها دیده بودند، تفاوت اساسی دارد.
چنانچه خبرنگاران، زائران و گردشگران هر یک از شرکت و حضور در مراسم اربعین روایتی خاص خود را اظهار کرده است: همانطور که یکی از زائران پس از پایان سفر خود به کربلا گفته بود: «وقتی به اربعین آمدم، فکر میکردم فقط یک مراسم مذهبی را میبینم؛ اما وقتی برگشتم، فهمیدم انسانیت هنوز زنده است».
خبرنگار دیگری که برای پوشش این مراسم به عراق سفر کرده بود، نوشته است: «در هیچ جای دنیا ندیده بودم میلیونها نفر بدون هیچ چشمداشتی به هم خدمت کنند. اینجا مردم به تو غذا میدهند، جای خواب میدهند و حتی از تو تشکر میکنند که مهمانشان شدهای». یکی از گردشگران نیز پس از حضور در مسیر نجف تا کربلا چنین گفته بود: «در این راهپیمایی هیچکس احساس بیگانگی نمیکند. انگار همه اعضای یک خانواده بزرگ استند».
این روایتها نشان میدهد که اربعین، پیش از آنکه یک آیین مذهبی باشد، تجربهای عمیق از همدلی، مهربانی و کرامت انسانی است؛ تجربهای که میتواند بسیاری از ذهنیتهای نادرست درباره اسلام را اصلاح کند. در کنار این ظرفیت عظیم، انتظار میرود حکومت افغانستان نیز با نگاه مسئولانه، زمینه حضور آسانتر زائران را فراهم سازد.
تسهیل در روند صدور پاسپورت، هماهنگیهای کنسولی، رفع مشکلات اداری، تأمین امنیت مسیرهای سفر و همکاری با کشورهای میزبان، از جمله اقداماتی است که میتواند بخشی از مشکلات هزاران زائر افغانستانی را کاهش دهد. اربعین، متعلق به یک قشر یا یک گروه خاص نیست؛ بلکه بخشی از هویت دینی و فرهنگی میلیونها شهروند افغانستان است و حمایت از این حق، در راستای احترام به آزادیهای دینی و تقویت همبستگی اجتماعی خواهد بود.
در نهایت، اربعین بیش از آنکه یک مقصد باشد، یک مسیر است؛ مسیری که انسان را از خودخواهی به ایثار، از تفرقه به وحدت و از سکوت در برابر ظلم به مسئولیتپذیری میرساند. از کابل تا کربلا، میلیونها انسان با زبانها، فرهنگها و مذاهب گوناگون، یک پیام مشترک را فریاد میزنند؛ اینکه عدالت، کرامت انسان و آزادی، ارزشهایی نیستند که بتوان از آنها چشم پوشید.
امروز، جهان بیش از هر زمان دیگری به چنین پیامی نیاز دارد. جهانی که از جنگ، تبعیض، اشغال، نفرت و بیعدالتی رنج میبرد، میتواند در اربعین، تصویری واقعی از همزیستی، خدمت، محبت و مقاومت اخلاقی را مشاهده کند. شاید راز ماندگاری اربعین نیز همین باشد؛ اینکه هر سال، نهتنها زائران بیشتری را به سوی کربلا میکشاند، بلکه دلهای بیشتری را با آرمان جاودانه امام حسین(ع) همراه میسازد.
در یک جمع بندی می توان گفت که اربعین، روایت زنده تاریخ است؛ تاریخی که از کربلا آغاز شد، اما هرگز در همان سرزمین متوقف نماند. امروز این پیام از نجف و کربلا تا کابل، تهران، اسلامآباد، بیروت و فراتر از جهان اسلام امتداد یافته و میلیونها انسان را گرد محور عدالت، آزادگی و کرامت انسانی گرد هم آورده است. در شرایطی که منطقه با بحرانها و رویاروییهای گوناگون روبهرو است، اربعین 2026 یادآور این حقیقت است که قدرت حقیقی نه در سلاح و سلطه، بلکه در ایمان، وحدت و ایستادگی بر اصول انسانی نهفته است.
اگر عاشورا آغاز راه بود، اربعین استمرار آن است؛ استمرار پیمانی که انسانهای آزاده در هر عصر و نسل با حقیقت میبندند. از کابل تا کربلا، این پیام همچنان زنده است: تا زمانی که ظلم وجود دارد، راه حسین(ع) نیز ادامه خواهد داشت؛ راهی که مقصد آن، عزت انسان، وحدت امت و پیروزی حقیقت بر باطل است.
مریم مرادی
