افتتاح کارخانه شوراندام در قندهار
افتتاح فاز نخست کارخانه بزرگ سمنت شوراندام در ولایت قندهار، با ظرفیت تولید روزانه یک‌هزار و ۵۰۰ تن، در چنین شرایطی رویدادی فراتر از راه‌اندازی یک واحد صنعتی محسوب می‌شود. این کارخانه که قرار است ظرفیت تولید آن در مراحل بعدی به پنج‌هزار تن در روز افزایش یابد، می‌تواند بخشی از نیاز داخلی کشور را تأمین کند و زمینه را برای گسترش سرمایه‌گذاری در صنعت سمنت فراهم سازد.
انتشار ویدئوهایی از بخش‌های مختلف این کارخانه و نمایش تجهیزات و ماشین‌آلات پیشرفته آن نیز نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در این حوزه، از سطح طرح‌های ابتدایی فراتر رفته و به مرحله ایجاد زیرساخت‌های صنعتی رسیده است. با توجه به این تحولات، پرسش اساسی این است که افتتاح کارخانه سمنت شوراندام چه جایگاهی در مسیر خودکفایی اقتصادی افغانستان دارد و آیا گسترش پروژه‌های تولید سمنت می‌تواند این کشور را در چند سال آینده از یک واردکننده عمده به تولیدکننده و حتی صادرکننده این محصول تبدیل کند؟
کارخانه شوراندام؛ جلوه‌ای از ورود تکنالوژی و سرمایه به صنعت سمنت
یکی از نکاتی که در بررسی کارخانه سمنت شوراندام جلب توجه می‌کند، تنها ظرفیت تولید آن نیست، بلکه سطح تجهیزات، ماشین‌آلات و زیرساخت‌های فنی به‌کاررفته در این مجموعه صنعتی است. ویدئوهایی که از بخش‌های مختلف کارخانه شوراندام در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده، تصویری از یک مجموعه صنعتی بزرگ با خطوط تولید منظم، تجهیزات مکانیزه، ماشین‌آلات پیشرفته و سامانه‌های فنی به نمایش می‌گذارد.
فاز نخست این کارخانه با ظرفیت تولید روزانه یک‌هزار و ۵۰۰ تن سمنت افتتاح شده و بر اساس برنامه اعلام‌شده، قرار است ظرفیت مجموعی آن پس از تکمیل مراحل بعدی به پنج‌هزار تن در روز برسد. این میزان تولید، در صورت تحقق کامل برنامه، کارخانه شوراندام را به یکی از واحدهای مهم صنعتی در بخش تولید مصالح ساختمانی افغانستان تبدیل خواهد کرد.
نکته قابل توجه دیگر، پیوند میان سرمایه‌گذاری خصوصی و توسعه زیرساخت‌های صنعتی است. پروژه کارخانه شوراندام با سرمایه‌گذاری اعلام‌شده حدود ۱۱۳ میلیون دالر به مرحله بهره‌برداری رسیده است. چنین سرمایه‌گذاری بزرگی در شرایطی که افغانستان با محدودیت‌های مالی، تحریم‌های بین‌المللی و دشواری‌های ارتباط بانکی روبه‌رو است، نشان می‌دهد که بخشی از سرمایه‌گذاران داخلی همچنان ظرفیت و فرصت فعالیت اقتصادی در کشور را قابل توجه می‌دانند.
از وابستگی به واردات تا شکل‌گیری یک صنعت ملی
افغانستان سالانه به حدود پنج تا هفت میلیون تن سمنت نیاز دارد. این نیاز گسترده از شرایط خاص اقتصادی و عمرانی کشور سرچشمه می‌گیرد. بخش بزرگی از زیرساخت‌های افغانستان در جریان چندین دهه جنگ آسیب دیده یا به‌طور کامل تخریب شده است. افزون بر آن، رشد شهرنشینی، توسعه شهرک‌ها، ساخت‌وسازهای مسکونی، اعمار سرک‌ها، پل‌ها، بندهای آب و شبکه‌های ترانسپورتی، تقاضا برای سمنت را به‌صورت مستمر افزایش داده است.
در چنین شرایطی، واردات بخش عمده سمنت مورد نیاز کشور، علاوه بر خروج ارز، افغانستان را در برابر تغییرات قیمت در بازارهای منطقه‌ای و اختلال در مسیرهای تجارتی آسیب‌پذیر می‌سازد. بر اساس گزارش معاونیت اقتصادی ریاست‌الوزرا، در سال‌های گذشته حدود ۷۵ درصد نیاز سمنت کشور از طریق واردات تأمین می‌شد.
تولید داخلی سمنت از چند جهت می‌تواند به تقویت اقتصاد افغانستان کمک کند. نخست این‌که با افزایش عرضه داخلی، بخشی از تقاضای بازار بدون نیاز به واردات تأمین می‌شود و در نتیجه فشار بر منابع ارزی کشور کاهش می‌یابد. دوم این‌که تولیدکنندگان داخلی می‌توانند در صورت دسترسی به مواد خام و انرژی ارزان‌تر، هزینه انتقال و عرضه محصول را کاهش دهند. سوم این‌که رقابت میان تولیدکنندگان داخلی، در کنار واردات کنترل‌شده، می‌تواند زمینه بهبود کیفیت و تنظیم قیمت‌ها را فراهم سازد.
از سوی دیگر، کارخانه شوراندام تنها یک واحد تولیدی برای تأمین نیاز بازار نیست، بلکه می‌تواند در ایجاد فرصت‌های شغلی و فعال‌سازی بخش‌های مختلف اقتصاد محلی نقش داشته باشد. فعالیت چنین مجموعه‌ای به نیروی کار در بخش‌های تخنیکی، اینجینری، مدیریت، استخراج مواد خام، ترانسپورت، بسته‌بندی، خدمات و توزیع نیاز دارد. در اعلامیه معاونیت اقتصادی ریاست‌الوزرا نیز از ایجاد فرصت‌های کاری برای هزاران تن به‌گونه مستقیم و غیرمستقیم سخن گفته شده است.
سرمایه‌گذاری‌های بزرگ و چشم‌انداز تبدیل افغانستان به صادرکننده سمنت
افتتاح کارخانه شوراندام زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که آن را در چارچوب مجموعه پروژه‌های تولید سمنت در افغانستان بررسی کنیم. در واقع، قندهار تنها ولایتی نیست که در آن سرمایه‌گذاری برای تولید این محصول جریان دارد، بلکه طی سال‌های اخیر چندین قرارداد بزرگ برای ایجاد کارخانه‌های سمنت در ولایت‌های مختلف کشور به امضا رسیده است. این پروژه‌ها نشان می‌دهند که صنعت سمنت به‌تدریج در حال تبدیل‌شدن به یکی از محورهای سرمایه‌گذاری صنعتی در افغانستان است.
اهمیت این سرمایه‌گذاری‌ها در آن است که صنعت سمنت به‌صورت مستقیم با ظرفیت‌های معدنی افغانستان ارتباط دارد. کشور از ذخایر قابل توجه سنگ آهک، گچ و سایر مواد معدنی مورد نیاز برای تولید سمنت برخوردار است. بنابراین، سرمایه‌گذاری در این بخش می‌تواند به‌جای آن‌که مواد خام معدنی به شکل ابتدایی استخراج و فروخته شوند، زمینه تبدیل آن‌ها به محصولات صنعتی با ارزش افزوده بیشتر را فراهم کند. این روند علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی، به رشد صنایع وابسته، انتقال دانش تخنیکی، توسعه خدمات اینجینری و گسترش فعالیت‌های ترانسپورتی نیز کمک خواهد کرد.
خلاصه در یک جمع بندی کلی می توان گفت که افتتاح کارخانه شوراندام و پیشرفت سایر پروژه‌های تولید سمنت، امیدواری‌ها را برای تغییر این وضعیت افزایش داده است. اگر این روند با مدیریت مؤثر، حفظ کیفیت، تأمین انرژی و حمایت پایدار از سرمایه‌گذاری همراه شود، افغانستان در چند سال آینده می‌تواند از جایگاه یک واردکننده عمده سمنت فاصله بگیرد و به یکی از تولیدکنندگان و صادرکنندگان این محصول در منطقه تبدیل شود. چنین تحولی نه‌تنها به معنای رشد یک صنعت، بلکه نشانه‌ای از حرکت اقتصاد افغانستان به سوی تولید، اشتغال و خوداتکایی بیشتر خواهد بود.
نقیب الله جمشید
