شهر کابل، پایتخت افغانستان، در سال‌های اخیر شاهد تحولی بی‌سابقه در عرصه عمران و توسعه شهری بوده است. پروژه های عمرانی کابل که بیشتر در قالب سرک‌سازی، احداث زیرگذرها، پل‌های هوایی و تأسیسات زیربنایی خود را نشان می‌دهند، چهره این شهر را به‌سرعت تغییر داده‌است. کابل که پیش‌تر به عنوان شهری با سرک‌های باریک و ترافیک سنگین شناخته می‌شد، اکنون با سرک‌ها و کوچه‌های وسیع و تازه‌ساخت، رنگ و بوی دیگری به خود گرفته است.
به دلیل اینکه رسانه‌ها کمتر به پروژه های عمرانی کابل و ساخت‌وساز جاری در افغانستان می‌پردازد، لازم است تا توجهی به این حوزه نیز صورت گیرد و افق‌های روشنی که در چشم انداز آینده زیربناهای افغانستان مشاهده می‌گردد، بازتاب داده شود. از این‌رو، پرداختن به این پروژه‌ها نه تنها برای درک تحولات شهری کابل ضروری است، بلکه می‌تواند تصویری واقعی‌تر و جامع‌تر از وضعیت کنونی افغانستان ارائه دهد. بر این اساس، پرسش اساسی این مقاله اینست که پروژه‌های عمرانی شهر کابل با وجود محدودیت‌های بودجه‌ای و رسانه‌ای، چگونه توانسته‌اند به بازسازی زیربنایی و توسعه شهری این شهر کمک کنند و چه افقی را برای آینده ترسیم می‌نمایند؟
نگاهی به حجم پروژه های عمرانی کابل
آنچه در نگاه نخست در کابل به چشم می‌آید، گستردگی بی‌سابقه کارهای عمرانی در تمام نقاط شهر است. پروژه‌ها به چند نقطه خاص محدود نیستند و از مرکز شهر تا زون‌های شمالی و غربی را در بر می‌گیرند. این حجم از ساخت‌وساز سبب شده است که شهرداری کابل در ذهن بسیاری از شهروندان بیش از هر چیز نهادی سرک‌ساز تصور شود. سرک‌های وسیع و تازه‌ساخت، زیرگذرها و پل‌های هوایی، سیمای شهری را دگرگون کرده و رفت‌وآمد را در بسیاری از محلات تسهیل کرده است.
نکته قابل توجه آن است که پروژه‌های در دست ساخت به تخصص عمرانی نیاز دارند و این گواه آن است که تعداد زیادی از اینجینران با شهرداری کابل مشغول به کار استند. این نیروی انسانی متخصص، سرمایه‌ای ارزشمند برای آینده کشور محسوب می‌شود و نشان می‌دهد ظرفیت تخصصی داخلی برای اجرای پروژه‌های پیچیده وجود دارد. همچنین بر اساس تصمیم معاون اقتصادی ریاست‌الوزرا، پروژه‌های عمرانی در دو شیفت کاری اجرا می‌شوند تا با سرعت بیشتری تکمیل شوند؛ تصمیمی که عزم جدی برای بهره‌برداری حداکثری از ظرفیت‌های موجود را نشان می‌دهد.
از منظر مالی، وجه تمایز اصلی این دوره آن است که این حجم از سازندگی با بودجه داخلی تأمین می‌شود. در دوران جمهوریت با وجود ورود میلیاردها دالر کمک خارجی، سازندگی چشمگیری صورت نگرفت و بخش عمده آن در مسیرهای غیرشفاف هدر رفت. اما اکنون با وجود کاهش بودجه نسبت به آن دوران، پروژه‌های متعددی آغاز شده و در حال تکمیل است. این رویکرد نشان‌دهنده اتکا به منابع داخلی و مدیریت داخلی پروژه‌هاست که می‌تواند در بلندمدت به خودکفایی و توسعه پایدار کمک کند.
کلان‌پروژه‌های زیربنایی و تأثیر آن‌ها بر زندگی شهروندان
در میان ده‌ها پروژه مهم شهر کابل، سه پروژه بزرگ و تأثیرگذار قابل ذکر استند که هر یک به نوبه خود می‌توانند زندگی شهروندان را دگرگون کنند. نخستین پروژه، انتقال آب از بند شاه و عروس به کابل است. قرارداد این پروژه با یک شرکت خصوصی امضا شده و ارزش آن یک میلیارد افغانی اعلام شده است. در چارچوب این پروژه، در هر ثانیه ۱۰۰ لیتر آب از بند شاه و عروس به ناحیه هفدهم شهر کابل انتقال داده خواهد شد که با تکمیل آن، آب آشامیدنی برای حدود ۵۰ هزار خانواده فراهم خواهد شد.
دومین پروژه، ترمینال مسافربری ارغندی است که به عنوان بزرگ‌ترین ترمینال مسافربری و باربری در حال ساخت در افغانستان شناخته می‌شود و با معیارهای بین‌المللی ساخته می‌شود. این پروژه کلان زیربنایی در ساحه چوک ارغندی در غرب کابل قرار دارد و با تکمیل آن، ایستگاه‌های مسافربری بین‌شهری از منطقه مزدحم کمپنی به این ترمینال منتقل خواهند شد.
ارزش این پروژه بیش از یک میلیارد و ۲۸۵ میلیون افغانی (حدود ۱۳ میلیون دالر) است که توسط بخش خصوصی سرمایه‌گذاری شده و در مراحل پایانی قرار دارد. این پروژه نشان‌دهنده نقش فعال بخش خصوصی در توسعه زیرساخت‌های شهری است و می‌تواند به ساماندهی حمل‌ونقل بین‌شهری و کاهش ترافیک درون‌شهری کمک کند.
سومین پروژه، زیرگذر و پل هوایی چهارراهی بره‌کی است که از مهم‌ترین پروژه‌های شهرداری کابل محسوب می‌شود و نقش مهمی در کاهش ترافیک این منطقه به عنوان شاهرگ اتصال نقاط مرکزی شهر به زون‌های شمال و غرب دارد. این پل از چهارراهی دهن‌باغ به‌سوی چهارراهی پروان دوم، به طول ۷۰۰ متر، عرض ۲۰ متر و ارتفاع ۸ متر طراحی شده و زیرگذر آن به طول ۴۷۰ متر، عرض ۲۰ متر و عمق ۵ و نیم متر است.
کار آن ۸۰ درصد تکمیل شده و انتظار می‌رود در پایان سال جاری به بهره‌برداری برسد. بودجه این پروژه حدود ۱.۵ میلیارد افغانی عنوان شده است. این پروژه نمونه‌ای از تلاش برای حل معضل ترافیک شهری و بهبود عبور و مرور است که می‌تواند الگویی برای سایر نقاط شهر باشد.
بودجه داخلی، مدیریت داخلی و افق توسعه پایدار
یکی از وجوه تمایز پروژه‌های عمرانی کنونی کابل، تأمین مالی از بودجه داخلی و نه کمک‌های خارجی است. در دوران جمهوریت، با وجود ورود میلیاردها دالر کمک خارجی به افغانستان، خبری از سازندگی چشمگیر نبود و بخش عمده این کمک‌ها در مسیرهای غیرشفاف و فساد اداری هدر رفت. اما حکومت کنونی با وجود کاهش بودجه نسبت به زمان جمهوریت، حجم زیادی پروژه‌های عمرانی کوچک و بزرگ را آغاز کرده است که برخی تکمیل و برخی در حال تکمیل استند. این رویکرد نشان‌دهنده اتکا به منابع داخلی و مدیریت داخلی پروژه‌هاست که می‌تواند در بلندمدت به توسعه پایدار و خودکفایی اقتصادی کمک کند.
از منظر افق توسعه پایدار، پروژه های عمرانی کابل می‌توانند الگویی برای دیگر شهرهای افغانستان باشند. انتقال آب آشامیدنی به ۵۰ هزار خانواده، احداث بزرگ‌ترین ترمینال مسافربری کشور و ساخت زیرگذر و پل هوایی برای کاهش ترافیک، همگی نشان‌دهنده توجه به نیازهای اساسی شهروندان و ایجاد زیرساخت‌های لازم برای زندگی شهری استند.
با این حال، تداوم این روند نیازمند شفافیت در هزینه‌ها، نظارت بر کیفیت اجرا و مشارکت فعال بخش خصوصی است. تجربه ترمینال مسافربری ارغندی که توسط بخش خصوصی سرمایه‌گذاری شده، نشان می‌دهد که همکاری میان دولت و بخش خصوصی می‌تواند به تسریع روند توسعه کمک کند. در نهایت، آنچه امروز در کابل در حال شکل‌گیری است، می‌تواند نقطه آغازی برای بازسازی گسترده‌تر زیرساخت‌های افغانستان و ایجاد امید به آینده‌ای بهتر باشد.
بسم الله ختک
